Kakaowiec właściwy
Kakaowiec właściwy
Kakaowiec właściwy, znany naukowo jako Theobroma cacao L., to gatunek rośliny z rodziny ślazowatych (Malvaceae). Roślina ta jest niezwykle istotna w przemyśle spożywczym, gdyż z jej nasion wytwarza się zarówno proszek kakaowy, jak i masło kakaowe. Kakaowiec pochodzi z wilgotnych lasów tropikalnych Ameryki Południowej i Środkowej, ale obecnie jego uprawy są szeroko rozpowszechnione na całym świecie, szczególnie w Afryce. W artykule przedstawimy morfologię rośliny, jej nazewnictwo, zbiory oraz zastosowanie w przemyśle.
Morfologia kakaowca właściwego
Kakaowiec właściwy to wiecznie zielone drzewo o zwartej koronie, które może osiągać wysokość od 10 do 15 metrów lub występować w formie krzewu o wysokości do 5 metrów. Jego kora jest cienka i ma cynamonowo-brązowy kolor. Drzewo charakteryzuje się silnie rozwiniętym systemem korzeniowym, co pozwala mu dobrze przystosować się do warunków glebowych.
Liście
Ulistnienie kakaowca jest naprzemianległe. Liście mają kształt podłużnie jajowaty do szerokolancetowatego i są skórzaste. Ich długość wynosi od 20 do 30 cm, a co ciekawe, liście przyrastają przez cały rok, co czyni tę roślinę jedną z niewielu, które nie przechodzą w okres spoczynku.
Kwiaty
Kwiaty kakaowca są różowe do czerwonych i osadzone na krótkich szypułkach. Wyrastają one w pęczkach bezpośrednio z pnia i konarów – zjawisko to nazywa się kauliflorią. Kwiaty składają się z pięciu czerwonych działek kielicha oraz pięciu cytrynowożółtych płatków korony z czerwonymi prążkami. Każdy kwiat ma jeden pięciodzielny słupek oraz pięć pręcików.
Owoce
Owoce kakaowca mają owalny kształt, przypominający przerośnięty ogórek lub piłkę do futbolu amerykańskiego. Mogą osiągać długość od 250 do 100 mm i mają bruzdkowaną lub gładką powierzchnię. Każdy owoc otoczony jest grubą łupiną i zawiera od 20 do 60 płaskich lub kulistych nasion, znanych jako ziarna kakaowe. Te ostatnie pokryte są aromatycznym białym śluzem i zanurzone w przyjemnie pachnącym miąższu o słodkawym smaku.
Nazewnictwo kakaowca
Nazwa naukowa kakaowca została nadana przez Karola Linneusza, który zastąpił wcześniej stosowaną nazwę „Cacao”, uznawaną za barbarzyńską ze względu na jej pochodzenie z języka nahuatl (cacahoaquahuitl). Linneusz wybrał nazwę rodzajową Theobroma, która pochodzi od greckich słów „theos” (bóg) oraz „broma” (pożywienie), co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „pokarm bogów”.
Zbiory kakaowca na świecie
Obecnie największymi producentami ziaren kakaowca są kraje afrykańskie, takie jak Wybrzeże Kości Słoniowej, Ghana, Nigeria oraz Kamerun. Z kolei w Ameryce Południowej dominują Brazylia, Ekwador, Dominikana, Kolumbia oraz Meksyk. W Azji znaczącą rolę odgrywają Indonezja, Papua-Nowa Gwinea oraz Malezja. Warto zauważyć, że uprawa kakaowca jest nie tylko źródłem dochodów dla wielu krajów rozwijających się, ale także kluczowym elementem ich gospodarek.
Zastosowanie kakaowca właściwego
Kakaowiec posiada długą historię zastosowania przez ludzi. Najstarsze ślady używania nasion kakaowca jako pożywienia odkryto w Ekwadorze na stanowisku archeologicznym datowanym na 5450–5300 lat przed naszą erą. W Ameryce Środkowej dowody archeologiczne wskazują na wykorzystanie tego gatunku od około 3900 lat przed naszą erą. Na terenach obecnych Stanów Zjednoczonych południowo-zachodnich odkrycia wskazują na użycie kakaowca sprzed około 1000 lat przed naszą erą.
Proces pozyskiwania surowca
Dojrzałe owoce kakaowca zbiera się i umieszcza w pryzmach, gdzie pod przykryciem ulegają fermentacji przez okres od 4 do 5 dni. Po tym czasie następuje wyłuskiwanie nasion, które poddawane są wtórnej fermentacji i suszeniu. Kolejnym krokiem jest prażenie ziaren oraz ich mielenie. W wyniku tych procesów otrzymuje się gęstą masę, z której tłoczeniem uzyskuje się masło kakaowe. Odtłuszczone wytłoki po ponownym mieleniu przekształcają się w proszek kakaowy.
Uprawa kakaowca właściwego
Aby kakao mogło prawidłowo rosnąć i owocować, potrzebuje specyficznych warunków klimatycznych. Kakaowiec najlepiej rozwija się w wilgotnym i gorącym klimacie okołorównikowym o małych amplitudach dobowych i rocznych temperatur. Roślina ta jest bardzo wrażliwa na silne wiatry oraz ostre słońce; dlatego najlepiej czuje się w cieniu wysokich drzew.
Wymagania glebowe
Kakaowiec preferuje żyzne, głębokie i przewiewne gleby o dobrym drenażu. Drzewa sadzi się zazwyczaj w rzędach w odległości od 2 do 6 metrów. Kakaowiec zaczyna owocować między trzecim a piątym rokiem po zasadzeniu, a największe plony można zbierać z drzew mających od 8 do 15 lat życia.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).